Burgerrechtenorganisatie StateWatch [1] maakte eind mei bekend dat de Europese Raad op 26 april een voorstel aannam [2] gericht op het volgen van (en het optreden tegen) mensen die een "radicale boodschap" met het label "extreem rechts/links, islamitisch, nationalistisch of anti-globalisering" verkondigen of ondersteunen. Het is het 'hoogtepunt' van jarenlange pogingen (met name vanuit Duitsland) om bestaande Europese maatregelen tegen 'verdachte terroristen' en 'serieuze criminelen' vanuit islamitische hoek uit te breiden met de algemene term 'troublemakers'. De weg is nu vrij voor het opzetten van een EU-brede gegevensbank waarin ook allerlei geweldloze milieu-activisten, anti-oorlogsdemonstranten, tegenstanders van de economische globalisering, pro-privacy activisten en antiracisme-campagnevoerders kunnen worden opgenomen.

Burgerrechtenorganisaties, waaronder StateWatch en Human Rights Watch [3], zijn zeer verontrust over deze stap. Een aantal Europese parlementsleden zijn verbolgen over het feit dat dit niet eerst is voorgelegd aan het Europese Parlement voor 'co-decisionmaking'. In het parlement was tot nu toe namelijk veel verzet tegen pogingen om relevante wetgeving uit te breiden. Sommige parlementariërs zijn tegen het behandelen van politieke activisten (zoals de deelnemers aan picketlines, stakingsakties of grootschalige demonstraties) op dezelfde wijze als gewelddadige terroristen en criminelen. Anderen vinden het bespioneren van mensen vanwege hun politieke overtuiging niet acceptabel.

Het besluit van de Europese Raad omvat het instellen van een EU "gegevensverzamel-instrument" dat ter beschikking wordt gesteld aan de politie- en veiligheidsdiensten in de lidstaten. Dat 'instrument' omvat 70 basisvragen over ideologie, verspreidingskanalen, persoonlijke en beroepsmatige gegevens over degene die gevolgd worden (de 'agents'), en andere zaken. De antwoorden worden vervolgens verwerkt in een Europese gegevensbank. Hoewel het besluit niet bindend is, kunnen de richtlijnen leiden tot politionele samenwerking tussen lidstaten en tot diverse nieuwe praktijken van gegevensverzameling binnen de lidstaten. De criteria voor selectie van gegevens zijn erg algemeen en "flexibel" en de lidstaten worden uitgenodigd en geadviseerd om het 'instrument' aan te passen aan hun eigen behoeften, aldus het interne EU document dat Statewatch publiek maakte.

Noten:
[1] "Intensive surveillance of “violent radicalisation” extended to embrace suspected “radicals” from across the political spectrum," Tony Bunyan, StateWatch, 28 mei 2010
[2] http://www.statewatch.org/news/2010/apr/eu-council-rad-instrument-7984-add1-10.pdf.
[3] Zie http://euobserver.com/9/30273/?rk=1

Bronnen:
- "EU instrument for spying on 'radicals' causes outrage," EUObserver, 14 juni 2010.
- "UK monitors suspected radicals as part of European surveillance project," Guardian, 8 juni 2010.