Op 19 mei presenteerde Eurocommissaris Kroes de ambitieuze "Digital Agenda for Europe" met daarin belangrijke oriëntaties ten aanzien van toekomstig Europees internet- en overig ICT-beleid. Volgens de Commissie zal de toepassing ervan "in belangrijke mate bijdragen aan de economische groei van de EU en alle maatschappelijke sectoren zullen de vruchten van het digitale tijdperk plukken." Burgerrechtenorganisatie La Quadrature du Net is gematigd positief, maar ziet mogelijke problemen waar het gaat om interoperability en open standaarden. Ook is de tekst met betrekking tot 'copyright-handhaving' en 'cybercrime' voor meerderlei uitleg vatbaar.

De "Digitale Agenda voor Europa"

De "Digitale Agenda voor Europa" is de eerste van "zeven speerpunt-initiatieven" van de 'Europe 2020'-strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei. De Commissie op de 'Europe 2020'-website: "Deze strategie gaat uit van een Europese sociale markteconomie voor de 21e eeuw waarmee een collectief optredende EU sterker uit de crisis kan komen en die ons in staat stelt om de werkgelegenheid en productiviteit te verhogen en de sociale cohesie te verbeteren. Om snelle en blijvende resultaten te verkrijgen, is wel een sterker economisch beheer vereist."

De Digitale Agenda speelt volgens de Commissie in op de trend van een toenemende invloed van informatie- en communicatietechnologieën (ICT) op de groei van de Europese productiviteit van industrie en dienstensectoren (De laatste 15 jaar was de ICT goed voor de helft van die productiviteit). "De Agenda is gericht op de versnelling van het economische herstel en het leggen van een fundering voor een duurzame digitale toekomst. Het gaat ook uit van het verwijderen van obstakels voor het maximaliseren van de ICT-potentie en van lange-termijn investeringen om toekomstige problemen te minimaliseren."

De Agenda omvat zeven prioriteitsgebieden voor aktie:
a. creëren van een Europese Digitale Eenheidsmarkt [1].
b. verbeteren van de interoperabiliteit (uitwisselbaarheid en gebruik van informatie via het internet [16]) [2].
c. verbeteren van internetvertrouwen en veiligheid [3].
d. versnellen van internettoegang [4].
e. verhogen van investeringen in onderzoek en ontwikkeling (R&D) [5].
f. verbeteren van digitale kennis en vaardigheden en deelname ('inclusion') [6].
g. toepassen van ICT om maatschappelijke problemen op te lossen [7].

De Digitale Agenda voorziet op deze zeven gebieden in zo'n 100 follow-up akties, waarvan 31 op wetgevend terrein. Een aantal van de nu aangekondigde maatregelen (zie de bijlagen van "Digital Agenda for Europe: key initiatives") zullen de komende 2 a 3 jaar worden uitgevoerd of voorgesteld. De follow-up akties lopen tot aan 2015 en daarna gaat de ontwikkeling ervan verder als onderdeel van de 'Europe 2020-strategie.

Behalve met het Europees Parlement en de lidstaten wil de Commissie met "alle geïnteresseerde stakeholders op alle niveaus in alle lidstaten samenwerken om dit ambitieuze programma tot realiteit te maken". Er zullen aktie-geörienteerde stakeholder-platforms worden opgezet en er zal een jaarlijkse Digitale Assembly worden gehouden om vooruitgang en opkomende problemen te evalueren.

Kritiek van burgerrechtenorganisatie La Quadrature du Net

De burgerrechtenorganisatie La Quadrature du Net heeft de ontwikkeling van het "Digitale Agenda"-project op de voet gevolgd [8]. Ze deed dat ondermeer op basis van verschillende conceptteksten die in de loop van de tijd zijn uitgelekt en op het internet verschenen. Die gelekte documenten vertonen volgens de organisatie "sporen van zware druk door speciale belangengroepen" (lees: multinationale ondernemingen en hun verenigingen). Vergeleken met die conceptversies is het nu gepresenteerde definitieve document volgens La Quadrature du Net "bemoedigend in zijn algemeenheid", hoewel de cruciale kwestie van de interoperabiliteit en de open standaarden uiteindelijk is "beslecht ten gunste van de standpunten van Amerikaanse softwareverkopers". En op het gebied van IPR-handhaving en cybercrime "is het ergste weliswaar vermeden, maar sommige zeer dubbelzinnige bewoordingen staan er nog steeds in."

Creatieve Inhoud:
De Digital Agenda omvat volgens La Quadrature du Net interessante voorstellen over het collectieve beheer van copyright [9] gericht op het verminderen van de controle door de amusementsbedrijven op de verspreiding van culturele werken. De Commission zet ook stappen om 'out-of-prints' en 'orphan works' [10] toegankelijk te maken voor Europese internet-gebruikers. Evaluatie moet te zijner tijd uitwijzen in hoeverre dit werkelijk tot goede resultaten heeft geleid.
Ook positief is het weghalen van referenties aan de onmiddelijke versterking van dogmatische (juridische) copyright-handhaving. Eerdere versies van de Digital Agenda-tekst deden voorkomen dat de Commissie strenger wilde optreden wat betreft het online afdwingen van copyright, maar in de definitieve tekst staat dat zoiets alleen zal plaatsvinden na een herziening van de richtlijn over handhaving van intellectuele eigendomsrechten van 2004 - een kwestie die tot veel verwoede discussie heeft geleid in de lidstaten - en een uitgebreide consultatie met stakeholders [11].
Na jaren van het ronduit conservatisme van de kant van houders van IP-rechten, is dit de eerste voorzichtige stap die de weg kan plaveien naar een redelijke en gebalanceerde evolutie van copyright in de EU mits het leidt tot een open debat over deze kwestie en de voorwaarden voor een mogelijke beleidswijziging creëert, aldus de organisatie.

Cybercrime:
Uit een eerdere concepttekst was af te leiden [12] dat Commissaris voor Binnenlandse Zaken, Cecilia Malmström, druk uitoefende op Commissaris Neelie Kroes om in Digital Agenda passages op te nemen die internet-blokkering en -filtering steunen. Blijkbaar heeft het departement van Commissaris Kroes geweigerd om te delen in de afkeuring over het instellen van dergelijke gevaarlijke en ongeschikte maatregelen. Toch is er een weergave van die druk te vinden in de huidige tekst in de vorm van een toevoeging van erg dubbelzinnige taal: "(. . . .) to tackle sexual exploitation and child pornography, alert platforms can be put in place at national and EU levels, alongside measures to remove and prevent viewing of harmful content."
Dit taalgebruik kan volgens La Quadrature tot gevaarlijke interpretaties leiden [13]. Terwijl het verwijderen van pedopornografische inhoud van het internet de enige manier is om kindermisbruik op effectieve wijze en wereldwijd tegen te gaan, kan "preventing viewing" refereren aan het installeren van filters waarvan het beheer in handen is van eindgebruikers of aan het blokkeren van websites over de hele breedte van een netwerk. Vele deskundigen hebben al aangegeven dat het netwerk-brede blokkeren van websites ernstige bezwaren oproept met betrekking tot basisrechten en -vrijheden en dit zou dus geen navolging moeten krijgen door de Europese wetgevers [14].
De rest van het document omvat volgens de organisatie een constructieve benadering voor het aanpakken van online criminaliteit door op te roepen tot meer samenwerking tussen overheidsinstellingen die tot taak hebben om criminele organisaties op het internet op te sporen.

Netneutraliteit [15]:

De Digital Agenda zegt niets nieuws over netneutraliteit. De Commissie onderstreept alleen nog eens dat er deze zomer een consultatie over dit onderwerp zal plaatsvinden en dat er eind dit jaar een rapport aan het Europese parlement zal worden gestuurd. Het is wel opvallend dat het belang van netneutraliteit voor de vrijheid van uitdrukking expliciet wordt erkend.

Interoperabiliteit [16]:
Vergelijking met concept-werkteksten laat helaas zien dat referenties aan 'open standards' [17] in een groot deel van het huidige document zijn weggehaald. Open standaarden spelen een centrale rol bij het mogelijk maken van innovatie, vrije concurrentie en de vrijheid van gebruikers op het internet en in de digitale omgeving omdat het garandeert dat nieuwe technologieën voor alle partijen toegankelijk blijven. Het is daarnaast een sleutelbestanddeel voor de veiligheid van computersystemen.
De verwijdering van openheid in de Digital Agenda lijkt een duidelijke aanwijzing te zijn voor de gevaarlijke invloed van lobbies van ontwikkelaars van gepatenteerde software op de Commissie. Terwijl het Europese Programma van de IDABC [18] in eerdere instantie al een uitvoerige definitie voor open standaarden adopteerde die internationaal wordt gesteund, is het verwijderen van de referentie aan openheid in de Digital Agenda duidelijk een nederlaag voor innovatie en concurrentie op het internet, aldus La Quadrature.

Afsluitend meldt woordvoerder Jérémie Zimmermann: "De Digital Agenda is deels het twijfelachtige resultaat van bestaande spanningen binnen de Commissie, maar ook verraadt het de intense druk van de kant van ondernemerslobbies. Terwijl delen van de Agenda enigszins teleurstellend zijn voor open standaarden en Vrije Software-gebruikers, zijn de voorstellen over het geheel bezien behoorlijk bemoedigend. Het moge duidelijk zijn dat de Digital Agenda niet bindend is voor de toekomst van de EU-wetgeving. Het moet worden beschouwd als een uitnodiging voor elke burger om er voor te zorgen dat dit constructieve document leidt tot een voortdurende inzet ten behoeve van het publieke belang. We feliciteren mevrouw Kroes en hopen dat ze in staat zal zijn om zich sterk te blijven maken tegen speciale belangen teniende de weg te effenen voor een echte kennismaatschappij met respect voor de basisrechten van mensen."

Hoe anderen denken over de standpunten van (onze toekomstige premier??) Neelie Kroes:

- "GroenLinks vindt dat Kroes het belang van digitale vrijheid voor innovatie miskent. Helaas is zij ook gezwicht voor de lobby van Microsoft." in "Agenda van Neelie Kroes miskent belang van digitale vrijheid," Judith Sargentini, Groenlinks, 19 mei 2010.

- "IPS: Neelie Kroes, one of the European commissioners, has argued that it is essential for her to have first-hand knowledge of how companies operate. When she was in charge of competition policy, she likened herself to a referee in a football match and claimed it is necessary to understand the rules of the game. Olivier Hoedeman (CEO): It’s true that they need to understand the sector that they are regulating. But it’s very wrong to allow a situation where that sector can have undue influence on decisions. So the Commission needs to move to a different model of consulting with industry and with others, much more formalised. A model that does not allow those with money and opportunities privileged access to gain advantages." in " 'Corporate Lobbying Affects EC Credibility'," interview with Olivier Hoedeman, expert on corporate lobbying, door David Cronin, IPS, 3 mei 2010 of hier.

- "Volledige openheid over de Acta-onderhandelingen kan bedrijfsbelangen schaden en de onderhandelingspositie van de Europese Unie verslechteren, zo stelde gisteren de Nederlandse Eurocommissaris voor de Digitale Agenda Neelie Kroes" in "Kroes, Geen absolute openheid over Acta," Trouw, 13 maart 2010.

- "In a comment in European Voice (‘Europe will be out of business unless it is open for business', 23-29 April), European commissioners Neelie Kroes and Meglena Kuneva defended the single market and a business-friendly Europe as key elements in efforts to overcome the economic and financial crisis. And they point to what they call “the most far-reaching overhaul of financial regulation in a generation”, nothing short of a revolution “in the way we assess risk”." in "Poachers in the woods," Lobbycracy, 30 april 2009.

- "GroenLinks-Europarlementariër Judith Sargentini wil opheldering van de Europese Commissie over de uitspraken van Neelie Kroes over ACTA in Trouw van afgelopen zaterdag." in "Kroes moet opheldering geven over ACTA-onderhandelingen," Judith Sargentini, Groenlinks in Trouw van 17 maart 2010.

- "Dear Ms. Kroes, The political movement I do represent, ‘Libertà ed Eguaglianza’, is really concerned about the freedom of press and information in Italy. Our situation is critical and it has been critical for the past 15 years. That being said, it would be really important, as a first step, to avoid in the future political initiatives that undermine the freedom of information on the Internet. This is an incentive from us to you and your cabinet, but also gives us a reason to ask you to monitor closely the Italian situation in the press and information." in "Letter to Ms. Neelie Kroes, European Commission Vice-President for the 'Digital Agenda'," door Dr. Manuel Santoro, Libertà ed Eguaglianza, 25 maart 2010 .

Meer:
- "Europese Toezichthouder: Nederlands internetfilter niet toelaatbaar," Ewald Tienkamp, Bits of Freedom, 21 mei 2010.
- "Open standaarden in EU onder druk," Binnenlands Bestuur, 31 maart 2010.

Noten:
[1] Commerciële en culturele inhoud en diensten moeten grensoverschrijdend kunnen worden aangeboden. Daartoe wil de Commissie "hinderlijke regelgeving" verwijderen en electronisch betalen en factureren, geschillenbeslechting en klantvertrouwen mogelijk maken of verbeteren. Daar waar nodig wil de Commissie het huidige kader voor regelgeving aanpassen.
Specifieke plannen van de Commissie: versoepeling van de copyright-regelgeving voor ondernemingen om het downloaden van muziek te stimuleren; een kader-richtlijn voor beheer van collectieve rechten; regelgeving voor verbetering van verificatie van electronische handtekeningen ten behoeve van grensoverschrijdende private en publieke e-commerce; verbetering van het kader voor regelgeving rondom gegevensbescherming om naleving van de rechten van burgers te verbeteren; een digitale code die consumenten in cyberspace beschermt en die op duidelijk wijze hun rechten samenvat; een merksysteem om de betrouwbaarheid van verkoopsites na te kunnen gaan; en een EU-brede online geschillenbeslechting voor e-commerce transakties.
[2] Een digitale maatschappij behoeft een effectieve interoperabiliteit tussen IT-apparaten, toepassingen, gegevensopslag, netwerken en diensten. Verder moeten geschikte ICT-standaards beschikbaar zijn en worden gebruikt, vooral bij publieke aanbesteding en wetgeving. Daar waar standaards niet worden ondersteund door grote marktspelers, zal de Commissie inspringen. Ook zal een nieuw European Interoperability Strategy and Framework zorgen voor beter coördinatie tussen de overheid en andere openbare diensten in heel Europa.
[3] Er komen maatregelen ter bevordering van de veiligheid door het tegengaan van 'cybercrime' (kindermisbruik, identiteitsdiefstal, cyber-aanvallen), onder anderen via het snelle reactiesysteem van de Computer Emergency Response Teams (CERTs) en een grotere rol voor het European Network and Information Security Agency (ENISA). Maar ook door strengere wetgeving ter bestrijding van 'cyber-aanvallen' tegen informatiesystemen (2010) en voor aanpassing van de rechtspraak in cyberspace op Europees en internationaal niveau op datzelfde gebied.
Ook wil de Commissie een effectievere toepassing van het basisrecht op privacy en bescherming van persoonlijke gegevens, zowel online als offline. Bijvoorbeeld door het instellen klachtenlijnen en veiligheidslessen op scholen. Aanpassing van de telecomwetgeving zal operators en service providers ertoe verplichten inbreuken in de veiligheid van persoonlijke gegevens door te geven. Bij evaluaties van het algemene EU-kader voor gegevensbeveiliging wordt bezien of die verplichting moet worden aangescherpt.
[4] De Commissie acht concurrerend geprijsde, snelle en ultra-snelle internet-toegang noodzakelijk in heel Europa. In 2013 moeten alle inwoners beschikken over breedbandverbindingen en in 2020 moet iedereen beschikken over een snelheid van meer dan 30 Mbps en moet de helft van de huishoudens beschikken over een snelheid van meer dan 100 Mbps. Het daarvoor noodzakelijke beleid is gebaseerd op een combinatie van verschillende technologieën, een algemeen aktiekader (EU-niveau en nationaal) onder meer gericht op het aantrekken van investeringen door kredietverschaffing ('credit enhancement') via de European Investment Banken EU-fondsen, een ambitieus Europees Spectrum Beleids Programma en een Aanbeveling voor het stimuleren van investeringen in concurrerende Next Generation Access netwerken.
[5] Omdat ICT in grote mate waarde-toevoegend is in diverse Europese industrietakken bedreigt het gebrek aan ICT-investeringen alle fabricage- en dienstensectoren in de EU. Volgens de Commissie zijn de overheidsbijdragen aan R&D veel te laag en versnipperd, wordt de groei en ontwikkeling van kleine en middelgrote bedrijven beperkt door marktfragmentatie en zeer versnipperde onderzoeksfondsen, en worden op ICT gebaseerde innovaties te traag opgepakt ten behoeve van kwaliteit en uitvoering van overheidsdiensten. De overheidsbijdragen aan R&D moeten fors omhoog en 'pre-commercial procurement' en publiek-private partnerschappen moeten zorgen voor meer R&D fondsen van ondernemerskant. Het MKB moet gestimuleerd worden door een betere toegang tot EU fondsen voor ICT-onderzoek.
[6] Burgers zouden via computer en internet in staat moeten zijn tot 'empowerment' en emancipatie. Dat geldt echter nog niet voor 30% van de Europese bevolking. Verder is er een groeiend tekort aan voldoende ICT-geschoold personeel (tegen 2015 zou dat zo'n 700.000 IT-banen kunnen omvatten). De Commissie wil de afstemming tussen de diverse ICT-vaardigheidsinitiatieven bevorderen op lidstaat-niveau en daarbij het European Social Fund inschakelen. Ook moeten websites voor openbare dienstverlening toegankelijk zijn voor alle burgers. Verder wil de Commissie beleid ontwikkelen om vraag een aanbod van ICT-vaardigheden op de arbeidsmarkt te bevorderen ten behoeve van ondernemingen.
[7] Door slim gebruik te maken van technologie en informatie kunnen oplossingen worden gezocht op gebied van klimaatverandering (bijvoorbeeld betere registratie van uitgestoten broeikasgassen), energieverbruik (vermindering), vergrijzing (verzorging van het toenemend aantal bejaarden), vervoer (meer efficiëntie en mobiliteit), patiënten-'empowerment' (veilige online toegang tot medische gegevens voor henzelf en hun doktoren), zorg (betere integratie van mensen met handicaps), en cultuur en educatie (algemene toegang tot het Europese culturele erfgoed door financiering van openbare digitale bibiliotheken en de digitalisering van culturele werken).
[8] La Quadrature du Net is een van de organisaties die ook de ontwikkeling van ACTA - Agreemnet on Countervailing and Trade Agreement - volgt dat wereldwijd tot veel protesten heeft geleid uit de hoek van privacy-beschermers, sotfwareontwikkelaars en anderen. De Commissie neemt namens de Europese Unie deel aan de ACTA-onderhandelingen. Zie onder meer "ACTA-verdrag: superstruktuur ter vervanging van World Intellectual Property Organization (en TRIPs-WTO)?" en andere artikelen op de website voorwie.eu
[9] In de laatste concepttekst waren er als integraal onderdeel van de agenda "repressieve schema's" tegen het delen van bestanden opgenomen. Zo stond tussen vierkante haken: "At the same time, in order to encourage the creative industries to offer more content on-line, we need to enhance the protection against online violations of intellectual property rights." en de Commission zal (...) "reinforce the protection against commercial scale online violations of intellectual property rights by a review of the Directive on the enforcement of intellectual property rights in 2011 consistently with the guarantees provided in the Telecoms Framework and fundamental rights on data protection and privacy."
Maar in het Telecoms Reform Pakket (zie: Wikipedia) ontbreken belangrijke garanties met betrekking tot de basisrechten van burgers (zie: "Europe only goes half-way in protecting Internet rights," La Quadrature du Net, 5 november 2009. Met name voorkomt het niet dat internettoegang-providers of iternetdiensten-providers afspraken maken met de houders van intellectuele eigendomsrechten om zo te komen tot de uitvoering van "three-strikes"-schema's of inhoud-filtering. Deze (gewraakte) repressieve strategie a la ACTA heeft de voorkeur van sommige van de diensten van de Commissie die via contracten willen voorkomen dat mensen vrijelijk culturele werken kunnen delen op hun netwerk. La Quadrature du Net is van mening dat het mogelijk is om via innovatieve wet- en regelgeving voor fondsen een creatieve economie kan worden georganiseerd die uitgaat van de sociale praktijk die mogelijk is gemaakt door nieuwe technologieën en van een beter beloningssysteem voor auteurs en artiesten.
[10] 'Out-of-prints': (Boek)teksten, beeld- en geluidsopnamen die niet meer verkrijgbaar zijn. 'Orphan works': Een copyright-werk waarvan het niet of zeer moelijk is de copyright-eigenaar te achterhalen en te contacteren.
[11] In eerste instantie wilde de Commissie "de bescherming tegen online schendingen van intellectuele eigendomsrechten op commerciële schaal versterken door een herziening van de richtlijn over de handhaving van intellectuele eigendomsrechten in 2011." De huidige tekst gaat echter uit van het "rapporteren over de noodzaak tot aanvullende maatregelen voor de bescherming tegen aanhoudende schendingen van intellectuele eigendomsrechten in de online omgeving op basis van de herziening van de richtlijn over de handhaving van intellectuele eigendomsrechten en volgend op extensieve stakeholder dialoog."
Het gebruik van de term 'commerciële schaal' is erg gevaarlijk omdat het zeer breed kan worden geïnterpreteerd en zo ook not-for-profit activiteiten tussen individuen onderling kan gaan omvatten (zoals het delen van bestanden). Dat zou dan in tegenspraak zijn met de erkenning door het Europese parlement dat "sancties, als een van de mogelijke gereedschappen op het gebied van copyright-handhaving, zou in principe moeten zijn gericht tegen commerciële uitbaters eerder dan tegen individuele burgers" ('should be targeted at commercial exploiters before individual citizens'). Dit is te lezen in het rapport over de Digital Agenda van Del Castillo dat op 5 mei is aangenomen. Zie: "Report on a new Digital Agenda for Europe: 2015.eu", 25 maart 2010. Om de proportionaliteit van sancties te behouden, moet copyright-handhaving alleen bewuste for-profit schendingen aanpakken, aldus La Quadrature.
[12] Zie: La Quadrature du Net
[13] Zie ook: "Europa zet gevaarlijke stap richting internetcensuur," Ot van Daalen (Bits of Freedom), 28 maart 2010.
[14] De door Malmström voorgestelde maatregelen komen namelijk neer op het blokkeren van volkomen legale inhoud en zijn daarmee een vorm van "collaterale censuur". Maar ze zijn ook ineffectief omdat mensen en criminele organisaties die kindermisbruik exploiteren op het internet de maatregelen gemakkelijk kunnen omzeilen. Verder worden internetblokkades vaak ingesteld zonder rechterlijke uitspraak zodat niet is gegarandeerd dat zulke sancties proportioneel zijn en de basisrechten op vrijheid van uitdrukking respecteren.
[15] Netneutraliteit is de discussie over de openheid van het internet (Wikipedia).
[16] De geschiktheid van een product of systeem (met volledig ontsloten interfaces) om op elkaar in te werken en te funktioneren met elkaars producten of systemen zonder enige toegangs- of uitvoeringsbeperkingen (Wikipedia).
[17] Zie Wikipedia.
[18] Interoperable Delivery of European eGovernment Services to public Administrations, Businesses and Citizens.

Bronnen:
- "Digital Agenda for Europe: key initiatives," persbericht Europese Commissie, 19 mei 20910.
- "Digital Agenda: Commission outlines action plan to boost Europe's prosperity and well-being," Europese Commissie, 19 mei 2010.
- "Digital Agenda: Caution required for the future EU Net policies," La Quadrature du Net, 19 mei 2010.
- "EU Commission: Will Kroes' Digital Agenda endanger freedoms?," La Quadratue du Net, 17 mei 2010.